Những chia sẻ của các bạn trẻ cùng đồng hành với các Sư Huynh trên đường Mục Vụ Hè La San 2009 cho thấy con tim khao khát cống hiến của họ một phần nào được lấp đầy bằng những việc làm thiết thực trong suốt mùa hè vừa qua. Những chia sẻ này thực sự có ý nghĩa bởi chúng được viết nên từ một trải nghiệm đầy hứng khởi của tuổi trẻ sẵn sàng cho đi những gì mình có để góp lửa mến yêu và sức sống cho đời, cho những người kém may mắn hơn họ.

Thao Thức Với Tiếng Kêu Vọng Từ  Bên Kia Biên Giới

Năm 2009, thao thức với người Việt nghèo tha hương ở Cambodia, Tỉnh dòng mở rộng chương trình mùa hè La San tại xứ sở Angko này song song với tại Cà Mau. Chương trình được sự tham gia của các Sư Huynh cộng đoàn Đức Tin (Cambodia), 3 Sư Huynh khác ở Việt Nam, 1 thỉnh sinh La San, 4 thầy dòng Phanxicô, 2 nữ tu (1 tu hội Dâng Truyền và 1 dòng thánh Phaolô), 4 nữ sinh viên lưu xá Saint Paul và 2 sinh viên lưu xá SiViTa. Đợt ra quân đầu tiên trong kế hoạch lâu dài phục vụ người nghèo này, chúng ta đã gieo vào lòng sông Mê Kông hạt giống là chính mạng sống của Sư Huynh Đaminh Phùng Thế Minh. Hy vọng trong sự quan phòng của Thiên Chúa, hạt giống ấy sẽ nảy mầm và trổ sinh nhiều bông hạt, hoa trái trên cánh đồng truyền giáo Cambodia.

1. Hoàn Cảnh Lịch Sử Và Xã Hội Của Các Địa Điểm Người Việt Sinh Sống Tại Cambodia.

Ước tính có khoảng trên 20 cụm dân cư người Việt sống rải rác ven sông Mê Kông. Năm nay các tình nguyện viên phục vụ tại 8 địa điểm của người Việt sinh sống dọc theo dòng sông Mê Kông thuộc giáo phân Phnom Pênh. Đó là Van Lịch, Ván Ép, Hố Trư, Bãi Cãi, Tam Bản, Moat Krôsá, Cầu Sài Gòn và To Tăng. Đây là những khu cư dân người Việt di cư từ các tỉnh miền Tây Việt Nam đi lên đây làm ăn và ở lại trong nhiều thời điểm khác nhau. Có nơi như Hố Trư, dân đã đến đây từ trước 1970, rồi trở về Việt Nam do những cuộc chiến tranh và trở lại tiếp tục sinh sống ở đây. Còn đa số thì đến đất Cambodia từ thập niên 80 của thế kỷ trước để làm ăn, đánh cá, bẩy chim... và rồi ở lại đây sinh sống trên sông, trên thuyền. Trước khi anh em La San hiện diện, thì họ đã được sự giúp đỡ của hội Bác Ái Phanxicô (tại Mỹ) và một vài những tổ chức hoặc cá nhân khác, chính những tổ chức này đã mua những mảnh đất của người Miên chia lô và cấp cho họ theo từng hộ gia đình để quy tụ họ lại thành xóm đạo như ngày nay.

Hầu hết các em thiếu nhi Việt Nam tại các địa điểm này đều không được may mắn đến trường. Lý do vì hầu hết các gia đình người Việt tại những địa điểm này đều không có hộ khẩu, không có quốc tịch, họ chỉ có được cấp một Giấy Chứng Nhận Cư Trú – Carnet De Residence (Tiếng Pháp), gọi cách thông thường là Giấy Vàng, trẻ em sinh ra không có Khai Sinh, nên không thể đăng ký trường học. Thêm vào đó, do hoàn cảnh sống khó khăn về kinh tế, sống cách biệt với thế giới hiện đại, ý thức về việc cho con cái đi học hầu như không hình thành nơi những người này, bởi lẽ, đi học để làm gì? Chẳng có tương lại gì cả thì đi học làm gì? Đó là những nguyên nhân chính yếu khiến trẻ em người Việt tại các xóm người Việt tại Cambodia thất học.

2. Vài Suy Tư Và Cảm Nhận

Thời gian anh chị em hiện diện với người nghèo là gần trọn 1 tháng (từ 03/07 đến 29/07/2009. Riêng Vạn Lịch cô Tuyết (tu hội Dâng Truyền) đã hiện diện từ 20/06 – 29/07/2009)

Mỗi địa điểm từ 2 đến 3 tình nguyện viên đến hiện diện và phục vụ việc dạy tiếng Việt cho các em thiếu nhi, vài nơi có dạy giáo lý Công Giáo cho các lớp giáo lý Thêm Sức, Rước Lễ Lần Đầu bằng tiếng Việt.

Trong các lớp học tiếng Việt có những em tuổi đến 15 nhưng chưa biết đọc, biết viết; cũng có nhiều phụ huynh đứng nhìn các thầy cô dạy cho con em mình học chữ cũng rất thèm khát được học nhưng không dám học, có một phụ huynh ở Vạn Lịch tâm sự với cô Tuyết rằng: "Thấy các thầy các cô dạy cho con cái tôi học, tôi cũng muốn vào nói: Thầy ơi, cô ơi, tôi cũng không biết chữ, và rất muốn học. Nhưng mắc cỡ lắm!..."

Mỗi địa điểm hầu hết đều phân chia các em theo trình độ đọc viết được và chưa biết đọc biết viết. Nhìn các em cắm cúi viết từng con chữ, phát âm từng từ thật tội nghiệp. Nói tiếng Việt thì rất lưu loát, nhưng đọc một từ, viết một chữ tiếng Việt rất khó khăn thấy mà thương quá. Các em rất ham học, nhưng cũng còn tính lêu lõng, nghịch ngợm, ăn nói chơi đùa thiếu lịch sự, lắm lúc cũng làm cho các thầy cô dạy học mệt mỏi, bực nhọc..., nhưng nhìn các em ngây thơ hồn nhiên chất phác thật đáng thương. Dần dần anh em cảm nghiệm được rằng đó chính là tiếng kêu của người nghèo, tiếng kêu mà không phải ai cũng có thể nghe được và chấp nhận đáp trả. Tiếng kêu mà nhiều khi vang lên giữa trời cách vô vọng, tiếng kêu của họ đã không được đáp lại bởi chính sách của nhà nước, tiếng kêu ấy vang lên tới trời và Thiên Chúa đã lắng nghe và nói với chúng ta: Này ta sai ngươi đến với họ... Chính vì vậy họ cần đến chúng ta.

Thời gian làm việc của anh chị em tình nguyện viên thật cật lực, gần như suốt ngày, sáng dạy từ 7g00 – 11g00, chiều từ 2g-4g00, tối từ 6g30 hoặc 7g00 đến 8g00, họ đạo nào có lớp giáo lý thì các thầy Phanxico phụ trách dạy giáo lý Thêm Sức hoặc Vỡ Lòng.

Mỗi họ đạo khoảng trên dưới 100 thiếu nhi và thiếu niên, nhưng nhiều lắm chừng 20 – 25 em được đi học trường Miên hoặc đi lên Phnom Pênh học trường của dòng Nữ Salesien, dòng Chúa Quan Phòng hoặc Don Bosco. Hầu hết các em đi học đều được cấp học bỗng từ các tổ chức từ thiện. Nhưng có lẽ cho đến thời điểm này chưa một em nào thành tài ngoại trừ các cô giáo Nhà Trẻ - Mẫu Giáo học các khoá cấp tốc, nên chưa tạo được động lực để thúc đẩy phong trào vươn lên bằng con đường học vấn.

Do sự thiếu hiểu biết của phụ huynh về sự cần thiết và quan trọng của việc học hành của con em trong đời sống, do hoàn cảnh chính trị và xã hội tạo nên, do thiếu nguồn nhân lực để giúp tổ chức các lớp học, do vậy trẻ em dù rất khao khát được biết chữ, nhưng đến lớp một cách tùy thích và trong giờ học còn thiếu trật tự, thêm vào đó tuổi tác không đồng đều, nhiều trình độ biết chữ khác nhau, lớp học lại thiếu thầy cô nên có nơi dồn các em hai ba trình độ "đại học chữ to" vào một lớp nên việc tổ chức lớp gây không ít khó nhọc cho các thầy cô. Trẻ lêu lõng lâu ngày nên ngồi yên trong lớp để học quả là một khó khăn cho các em và cũng làm các thầy cô mệt nhọc.

Sau chừng hai ba tuần các em bắt đầu được thuần hoá, biết đi học đúng giờ, biết đánh vần từng âm tự ê a, biết viết vài con chữ, biết đọc được từng câu văn ngắn... thì lại đến lúc các thầy cô phải chia tay các em. Bao nhiêu người từ lớn đến bé đều hỏi bao lâu nữa thầy cô mới đến? Làm sao biết được, không dám hẹn trước, các thầy cô nghẹn ngào không dám nói. Chia tay trở về Việt Nam mà lòng chúng tôi cứ se thắt lại khi nghĩ đến tương lai của các trẻ em người Việt tha hương trên xứ sở Ăngko này. Lúc này cái khổ của một tháng qua như bị quên đi trước khát khao của người nghèo, nỗi mệt nhọc suốt tháng qua như ta biến đi trước cảnh khổ và thiếu thốn mà người dân và trẻ em nghèo nơi đây đã đang và sẽ gánh chịu.

3. Lời Kết

Lời của bài hát trích từ sách Xuất Hành và Isaia lại vang lên trong tôi: Ta đã thấy rõ cảnh khổ cực của dân Ta. Ta đã nghe tiếng kêu của họ. Ta muốn cứu họ. Này Ta sẽ sai ai! Bây giờ, ngươi hãy đi! Ta sai ngươi. Ai sẽ thưa với Chúa như tiên tri Iasaia: Này con đây lạy Chúa. Xin hãy sai con. Con sẽ đi lạy Chúa xin Ngài dẫn dắt con, con sẽ mang tình yêu của Ngài đến với họ và trên toàn thế giới, nếu đó không phải là chúng ta. Chúa đang mời gọi ta. Hãy quảng đại đáp lời.

Hoa Hạ, tháng 9 năm 2009