Trong những năm hướng về chủ đề Giáo Dục Hôm Nay, Giáo Hội và Xã Hội Ngày Mai của Hội Đồng Giám Mục Việt Nam, chúng ta được cung cấp những cái nhìn về Giáo Dục Công Giáo, một nền giáo dục hướng con người đến sự phát triển toàn diện: Trí dục – Đức Dục – Thể Mỹ - Niềm Tin, tầm quan trọng của giáo dục của gia đình, trường học và xã hội

Sư Huynh William Edward Mann trong The Lasallian School đã dựa trên 4 văn kiện của Huấn Quyền về giáo dục để giới thiệu cho chúng ta sự quan tâm của Giáo Hội đối với giáo dục và những hướng dẫn của Giáo Hội để thực hiện sứ mạng giáo dục trong thế giới hôm nay. Tài liệu được Sư Huynh Grégoire Nguyễn Văn Tân chuyển dịch với tựa đề Trường La San, chúng ta có thể tìm đọc trong Tủ Sách La San. Ở đây, tôi xin giới thiệu sơ lược những nét chính yếu trong bốn văn kiện ấy.

Bốn tài liệu hiện tại trình bày quyền giáo huấn của Giáo Hội về giáo dục được quan tâm là:

1.        Gravissimum Educationis (Tuyên Ngôn Về Giáo Dục) của CĐ Vatican II

2.        Familiaris Consortio (Tông Huấn Về Gia Đình) của Đức Giáo Hoàng Gioan- Phaolô II

3.        Ad Hoc Committee on Marriage and Family Life (Viễn Cảnh Gia Đình Trong Giáo Hội Và Xã Hội) của Hội Nghị Các Giám Mục Quốc Gia Công Giáo.

4.        The Religious Dimension Of Education In A Catholic School (Chiều Kích Tôn Giáo Của Sự Giáo Dục Ơ Nhà Trường Công Giáo) của Thánh bộ Giáo Dục Công Giáo (Congregation For Catholic Education).

1/ Tuyên Ngôn Về Giáo Dục (GE):

Tuyên Ngôn Về Giáo Dục của Công đồng Vatican II quan tâm đến năm yếu tố đặc biệt: (1) Mục đích tối hậu của giáo dục; (2) mối quan hệ của Kitô hữu đối với giáo dục thế tục; (3) Vai trò của cha mẹ đối với con cái trong nền giáo dục Kitô; (4) Vai trò và bổn phận của Giáo Hội trong giáo dục; (5) Vai trò các giáo viên trong nền giáo dục.

(1) Giáo dục Kitô phải trực tiếp dẫn đến sự hình thành nhân bản với lòng tôn trọng các mục đích tối hậu của chúng ta và với lòng tôn trọng lợi ích của xã hội, và vì xã hội chúng ta chia sẻ trách nhiệm (số 1 và số 8).

- Mục đích tối hậu của giáo dục giáo dục Kitô là việc dạy dỗ con cái thờ phượng Thiên Chúa, rèn luyện chúng hướng cuộc sống theo những giá trị Tin Mừng, và đào tạo con trẻ để làm chứng nhân cho hy vọng, để lớn lên như là con cái Thiên Chúa, trong sự nhận thức chúng là tạo vật mới nhờ vào kết quả của mầu nhiệm của ơn cứu độ chúng ta trong Đức Kitô (số 2)

(2) Nền giáo dục Kitô chân thật là nền giáo dục hoà hợp cùng nền giáo dục công dân và xã hội. Viễn cảnh giáo dục cần được hội nhập vào toàn bộ các mẫu giá trị và đời sống nhân loại, một viễn cảnh như thế là một thực tại hoà nhập trong cuộc sống của học sinh (số 3).

(3) Trong việc giáo dục người trẻ, cha mẹ là nhà giáo dục đầu tiên và trước nhất của con cái, đó không chỉ là quyền không thể chuyển nhượng mà còn là một trách nhiệm rất trang trọng. Gia đình cũng được quan niệm như là trường học đầu tiên dạy cho trẻ những đức tính tốt đẹp của xã hội (số 3).

Toàn thể xã hội cũng liên quan và chia sẻ trách nhiệm giáo dục này bổ túc cho trách nhiệm giáo dục của cha mẹ và cuả gia đình. Trách nhiệm này phải được thi hành với sự tôn trọng các ước muốn của cha mẹ (số 3).

(4) Giáo Hội ý thức trách nhiệm của mình như là người bảo vệ cho mục tiêu cuối cùng của giáo dục, tuyên bố con đường cứu độ cho tất cả mọi người bằng cách đem lại cho con cái mình một nền giáo dục nhân bản, tôn giáo, đạo đức (số 3; 7 và GL số 794).

(5) Công đồng nhìn nhận giáo dục là một thừa tác vụ thật sự của Giáo Hội, mời gọi các nhà giáo trở thành những chứng nhân của Đức Kitô, theo gương Ngài phục vụ học sinh với tất cả đức ái, cùng với sự trợ giúp của phụ huynh. Đặc biệt Giáo Hội mời gọi nhà giáo dục quan tâm đến người nghèo, bị túng quẫn và những người chưa nhận biết đức tin (số 5, 8 và 9).

2/ Tông Huấn Về Gia Đình (Familiaris Consortio)

Tông Huấn Về Gia Đình của Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II làm rõ địa vị đứng đầu của cha mẹ trong tiến trình giáo dục, đây là một đặc quyền không thể khoan nhượng, với tư cách là “những nhà giáo dục chính yếu của con cái họ” (số 14). Giáo Hội tin tưởng cách mạnh mẽ vào vai trò đầu tiên của cha mẹ dành cho con cái họ.

- Sứ mệnh tông đồ của gia đình được bén rễ sâu trong bí tích Thánh Tẩy và ân sủng của bí tích Hôn Phối. Gia đình “là hình ảnh thu nhỏ của Giáo Hội”, là nhà trường có tính nhân bản sâu đậm, trong đó con người lớn lên trong sự nhận biết sâu xa và phong phú nhân cách của mình và lớn lên trong tư cách là anh chị em của Đức Kitô (số 52; 21).

- Sứ mệnh giáo dục của cha mẹ được “bám rễ sâu trong ơn gọi đầu tiên của đôi vợ chồng để tham gia vào hoạt động sáng tạo của Thiên Chúa” (số 36 và 38). Đây là một ân sủng vĩ đại và chỉ ra vai trò của cha mẹ  cách rõ ràng nhất tham gia vào sứ mệnh của Giáo Hội đối với việc xây dựng thân thể của Đức Kitô và cải tiến xã hội loài người.. Nó đòi hỏi cha mẹ chỉ cho con cái chiều sâu của ý nghĩa đức tin và tình yêu của Chúa Kitô có thể dẫn con người đạt tới đó (số 39).

- Khi giáo dục con cái, cha mẹ trở thành cộng tác viên của Thiên Chúa trong việc sinh sản và nuôi dưỡng một con người mới có nhân bản, góp phân thiết lập nên Giáo Hội và cải tiến xã hội loài người. Như thế cha mẹ “trở thành dấu chỉ để con cái nhận ra tình yêu của Thiên Chúa dành cho con người” (số 14).

3/ Trong Viễn Cảnh Gia Đình Trong Giáo Hội Và Xã Hội (Ad Hoc Committee on Marriage and Family Life)

- Giáo Hội tự nhận thức và vai trò và nhắc nhở mình về việc “làm thế nào các chính sách, các chương trình, các cơ quan, những dịch vụ phục vụ, các sáng kiến mục vụ  của Giáo Hội hỗ trợ phụ huynh trong các nhiệm vụ căn bản của gia đình (số 7 và 38).

- Giáo Hội cũng cảnh báo các vị lãnh đạo Giáo Hội cần phải lưu ý và có  biện pháp chống lại “khuynh hướng chung chúng trong các trường học, học viện giáo dục, nhằm thế chỗ hay thay thế phụ huynh trong việc hoàn thành nhiệm vụ của gia đình” (số 38)

4/ Huấn thị Chiều Kích Tôn Giáo Của Sự Giáo Dục Ơ Nhà Trường Công Giáo (The Religious Dimension Of Education In A Catholic School)

- Giáo Hội mời gọi các Trường Công Giáo đi vào một sự tự vấn xem niềm hy vọng của Công Đồng đã trở thành hiện thực trong các cơ sở giáo dục của mình chưa (số 2). Trong các tiêu chuẩn văn kiện đưa ra, có ba (3) tiêu chuẩn cần được lưu ý: (1) Nhân dạng và tính chất riêng biệt của Trường Công Giáo; (2) Kêu gọi nhận thức về sự đổi mới đối với phẩm giá nhân bản và cần có một sự hợp tác, cộng tác tốt hơn giữa các thành phần liên quan trong tiến trình giáo dục; (3) Cảnh báo các trường chống lại sự xa lánh các gia đình và cô lập khỏi Giáo Hội.

(1) Giáo Hội nhắc nhở các trường Công Giáo về việc sử dụng các phương cách giáo dục riêng của Giáo Hội Công Giáo (giáo dục tôn giáo, dạy giáo lý và giảng giải Lời Chúa…) khác với các trường học khác, qua đó công cuộc giáo dục lĩnh hội và rút ra được sức mạnh của nó từ Tin Mừng mà nó đang bám rễ sâu (số 47).

Tính chất riêng biệt này trở thành hiện thực và được tìm thấy trong: (a) môi trường giáo dục; (b) sự phát triển cá nhân của mỗi học sinh; (c) trong mối quan hệ giữa văn hoá và Tin Mừng; (d) sự toả sáng của kiến thức trong ánh sáng đức tin (số 1). Tính chất này là sự biểu lộ nhân dạng phong phú của trường Công Giáo với tư cách vừa là công cụ mục vụ của Giáo Hội, vừa là một cộng đoàn đức tin.

Qua nhà trường, Giáo Hội nỗ lực công bố Tin Mừng, xúc tiến sự đào tạo toàn diện cá nhân con người, để có thể biến đổi toàn thể nhân loại. (số 31).

Nhà Trường là công cụ đặc biệt phù hợp để thúc đẩy và tạo thuận lợi cho việc hoà hợp đức tin và văn hoá trong cuộc sống của giới trẻ (số 31), trở thành phương tiện được ban cho Giáo Hội để rao truyền Tin Mừng cho người trẻ, giúp người trẻ hiểu và đem trật tự cho nền văn hoá nhân loại trong ánh sáng đức tin (số 52), để xây dựng Triều Đại Thiên Chúa trong lịch sử (số 34).

(2) Giáo Hội nhắc nhở mọi thành viên của nhà trường khi tham gia vào các trách nhiệm giáo dục phải am hiểu giáo huấn Giáo Hội và cùng với Giáo Hội dấn thân cho các giá trị Tin Mừng, như là thành phần Dân Thiên Chúa. Và như vậy, hiểu là một cộng đoàn đức tin, đang cùng nhau sống các giá trị Kitô mà họ rao giảng (số 96). Giáo Hội đề cao vai trò đầy thử thách thầy cô giáo như là những người đang sống các giá trị Kitô mà họ tin và rao giảng, vai trò trung tâm, không có gì có thể thay thế được của phụ huynh trong việc giáo dục và vai trò thiết yếu của học sinh là những người lĩnh hội cách tích cực trong sự giáo dục và tự giáo dục bản thân (số 32).

Trong tiến trình giáo dục, cần ý thức sự đổi mới dành cho phẩm giá của nhân bản và cho sự cộng tác và hợp tác tốt đẹp nhất giữa các thành viên trong cộng đồng giáo dục.

Học sinh cần được hướng dẫn tham gia vào tiến trình giáo dục cách tích cực để nhận thức được những “giá trị chân thật của con người: Con người được Thiên Chúa yêu thương, trao cho sứ mệnh trên thế gian và hướng về cùng đích của đời sống con người là sự sống đời đời” (số 76). Nhận thức như thế sẽ làm cho học sinh biết tôn trọng chính mình và người khác (số 84) và thôi thúc chúng thực hành những giá trị Kitô trong đời sống (số 86 – 87).

Để đạt tới mục tiêu này, Giáo Hội đề cao vai trò nhân chứng về sự cộng tác giữa các thành phần trong cộng đồng giáo dục, mỗi người theo vai trò của mình, cộng tác vào tiến trình giáo dục trong sự tự do và tình yêu theo tinh thần Tin Mừng. Giáo Hội đặc biệt quan tâm tới sự cộng tác mật thiết giữa phụ huynh với nhà trường (số 39 và 40), và nhấn mạnh rằng đây không chỉ là một chính sách giáo dục tốt mà còn là một viễn cảnh bám sâu vào sứ mệnh tông đồ của cha mẹ (số 43).

Giáo Hội đòi buộc nhà trường phải có trách nhiệm giúp cho các gia đình ý thức hơn về vai trò của họ qua các sáng kiến riêng về những buổi họp, những chương trình khác để thiết lập một sự hợp tác mật thiết với nhà trường (số 43). Tránh mọi căng thẳng hay xa lánh nhau giữa nhà trường và gia đình (số 104).

(3) Giáo Hội cũng lưu ý đến sự cần thiết của lòng tin tưởng lẫn nhau và sự cộng tác qua lại giữa các trường Công Giáo với các lãnh đạo Giáo Hội địa phương (số 44), đề phòng sự tách rời khỏi Giáo Hội địa phương thường sẽ rất bất lợi cho sức sống và hiệu quả của nhà trường (số 104).

5/ Tóm Kết

Trong các vấn đề giáo lý về giáo dục, thì sự duy trì sự cộng tác giữa các giáo viên và phụ huynh là vấn đề trọng tâm và nền tảng cho các trường Công Giáo, vì một sự hợp tác giữa các gia đình và các cơ sở giáo dục là cùng nhau chia sẻ các trách nhiệm mà gia đình giữ (Ad Hoc Committee on Marriage and Family Life, 34), làm phong phú sự hiểu biết lẫn nhau trong nỗ lực giáo dục trong ơn gọi của các thầy cô và phụ huynh với tư cách là sứ giả Tin Mừng.

(Trích lược William Edward Mann, The Lasallian School, Bản dịch Nguyễn Văn Tân (4.2006), Trường La San, chương VII, Tủ Sách La San, Sài Gòn.)

Hoa Hạ fsc